Ξαφνικά, όλοι γίναμε ειδικοί…

Το πώς γίνεται άνθρωποι που πριν δεν είχαν καμιά ιδέα περί οικονομικής επιστήμης, τώρα με αφορμή τη δυσμενή μας οικονομικής κατάστασης, να έγιναν ειδήμονες.

Με πρώτους και καλύτερους τους δημοσιογράφους, που μέσα σε μια νύχτα έμαθαν όλες τις αρχές και τους νόμους που διέπουν την οικονομία. Και καλά, ας κάνουν τους ξερόλες για να το παίζουν στους συγγενείς και φίλους ότι ξέρουν. Τον κόσμο όμως τι τον πανικοβάλλουν;

Αν κάποιος από όλους αυτούς πραγματικά θέλει να μάθει και να πει μια τεκμηριωμένη άποψη, ας ανοίξει πρώτα ένα εγχειρίδιο μακροοικονομικής και μετά ας μιλήσει. Όχι να πετάνε μπαρμπούτσαλα περί χρεοκοπίας, απλά και μόνο επειδή εξυπηρετούν δικά τους συμφέροντα. Ας καλέσουν ανθρώπους της αγοράς και οικονομολόγους που (οφείλουν να)ξέρουν κάτι παραπάνω και όχι να κάθονται μισή ώρα στα παράθυρα και

Για την οικονομία ο καθένας έχει άποψη και μπορεί να την εκφράζει ελεύθερα, χωρίς να σκέφτεται αυτά που λέει και τι συνέπειες θα έχουν τα λεγόμενα του γιατί πολύ απλά οι συνέπειες αυτές εξαρτώνται από πολλούς αστάθμητους παράγοντες, δίνοντας τη δυνατότητα στον κάθε τσαρλατάνο να καταλήξει στο δικό του βέβαιο αποτέλεσμα. Κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει στις περισσότερες επιστήμες, όπου εκεί υπάρχει το πείραμα για να επιβεβαιώσει τη θεωρία, και γι’ αυτό δεν τις αγγίζουν. Αυτό είναι κάτι που με εκνευρίζει αφάνταστα.

Δε θα απαγορεύσω σε κανέναν ούτε να σκέφτεται ούτε να λέει τη γνώμη του(τονίζω τη γνώμη του) όταν του ζητηθεί. Δε μπορεί όμως ο κάθε ξερόλας να πανικοβάλει τον κόσμο και να οδηγεί την οικονομία σε μια κατάσταση που μπορεί η ίδια(η οικονομία) να μην έφτανε ποτέ.

…Λίγο χρόνο ακόμη

]

Από ότι έχω καταλάβει όλο αυτό το καιρό, αυτό που ζητάμε(ως Έλληνες γενικότερα) είναι χρόνος.

Λίγο χρόνο από τη Τρόικα για να βρούμε τους μηχανισμούς που θα μας βγάλουν από αυτό το οικονομικό αδιέξοδο, λίγο χρόνο(και υπομονή) από τους πολίτες για να μπορέσουν τα μέτρα της κυβέρνησης να δείξουν κάποια θετικά σημάδια ανάκαμψης, λίγο χρόνο από τις αγορές για να μπορέσουμε να ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη τους

Από όλους ζητάμε, αλλά ουσιαστικό χρόνο για δράση και ανάπτυξη δε δίνουμε με αποτέλεσμα η όποια παράταση και εάν μας δοθεί, να είναι εις βάρος μας.

Είναι σαν έναν αγώνα ποδοσφαίρου. Να χάνεις στο ’90 με 2-0 και να παρακαλάς για περισσότερα λεπτά καθυστερήσεων. Να παρακαλάς τον κόσμο να κάνει υπομονή. Αλλά ουσιαστικά τον κοροϊδεύεις γιατί ξέρεις ότι τον χρόνο της προπόνησης τον έχεις σπαταλήσει και η όποια παράταση απλά καθυστερεί το αναμενόμενο

Το αστείο της υπόθεσης είναι ότι το πιστεύεις κι εσύ ότι στο τέλος θα σωθείς από ένα θαύμα. Για την ακρίβεια, περισσότερο πιστεύεις στο θαύμα, παρά στα μέτρα(προπόνηση) που παίρνεις(κάνεις). Αλλά θαύματα στη προκειμένη περίπτωση δε πρέπει να γίνουν.

Ο λόγος είναι ότι εάν γίνουν, πάλι θα αναπαυθούμε στη σιγουριά του ότι “αφού το περάσαμε κι αυτό, δε μας τρομάζει τίποτα”. Θα γελάμε μαζί τους(με τη Τρόικα) επειδή τους τη “φέραμε” και ύστερα θα γυρίσουμε στις παλιές καλές συνήθειες.

Σαν να μη πέρασε μια μέρα…

 

 

Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ας την προσέξουμε λίγο περισσότερο…

Τη Κυριακή τελείωσαν και επίσημα όλες οι διαδικασίες για την εκλογή των νέων δημάρχων και των περιφερειαρχών και από την 1/1/2011 θα δούμε σε εφαρμογή για πρώτη φορά τον Καλλικράτη.

Αυτό που με στεναχωρεί είναι η απαισιοδοξία που βλέπω μέσα από πολλά ΜΜΕ και πολιτικούς για την επιτυχία του Καλλικράτη. Πολλοί βιάζονται να τον χαρακτηρίσουν ως μεγάλη πατάτα χωρίς καν να μπουν στη διαδικασία να σκεφτούν τα πιθανά οφέλη που μπορεί να έχει ένα τέτοιο μέτρο κυρίως για τους μικρούς δήμους και τις ευκαιρίες για ανάπτυξη(όχι μόνο τοπική) που μπορεί να παρέχει.

Γιατί ρε παιδιά; Γιατί τόση καχυποψία; Γιατί δε θέλετε επιτέλους να βελτιωθεί η τοπική αυτοδιοίκηση; Δε τη θεωρείται σημαντική;

Απεναντίας.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να αποτελέσει τη καρδιά για αυτό που όλη κάθε μέρα ζητούν και ακόμη δε βλέπουν… Την ανάπτυξη!

Ανάπτυξη όχι μόνο οικονομική, αλλά ανάπτυξη μιας γενικότερης παιδείας. Ανάπτυξη ενός τόπου όπου υπόσχεται ένα μέρος όπου τα παιδιά θα μπορούν όχι μόνο να μαθαίνουν αλλά να κάνουν τις ιδέες τους πράξη. Παιδιά τα οποία θα μάθουν να αγαπούν τον τόπο τους, να τον φροντίζουν και να τον προστατεύουν γιατί θα βλέπουν ότι ο ίδιος(ο τόπος) αύριο θα τους το ανταποδίδει με ψωμί.

Δε γίνεται να επιθυμούμε την ανάπτυξη της Ελλάδος μέσα από την υποβάθμιση των ΟΤΑ.

Μια ευκαιρία. Αυτό ζητάει η τοπική αυτοδιοίκηση. Μόνο αυτό…

Ξεπερασμένες Θεωρίες

Είναι αστείο πώς κάποια πράγματα κολλάνε μέσα στο μυαλό σου και σε μια άκυρη στιγμή κάνουν την εμφάνισή τους: “…ο βασικός ρόλος της θεωρίας είναι να ερμηνεύει με το καλύτερο τρόπο τη καθημερινότητα…”

Όσο λογικό κι αν ακούγεται, εν τούτοις είναι λίγες οι φορές που επαληθεύεται και αυτό πάντα κάτω από κάποιες υποθέσεις, που μερικές από αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν “μη ρεαλιστικές”. Οι υποθέσεις αυτές προσπαθούν να προσαρμόσουν τη θεωρία πιο κοντά στον πραγματικό κόσμο. Ίσως αυτό να είναι το λάθος… Ίσως δε χρειάζεται απλά να τροποποιούμε(όταν θεωρηθεί ότι κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο) τις υποθέσεις απλά και μόνο για να δικαιολογήσουμε τη ρεαλιστικότητα κάποιας θεωρίας…

Ίσως απλά χρειαζόμαστε νέες θεωρίες που θα ανταποκρίνονται καλύτερα στο σήμερα, βάση όχι μόνο της οικονομικής κατάστασης αλλά και  άλλων εξελίξεων, όπως λ.χ στη τεχνολογία, στο περιβάλλον, σε θεσμικούς παράγοντες κ.α. Δε λέω να απορρίψουμε ότι ισχύει. Απλά πιστεύω ότι υπάρχει μια ανεξήγητη στασιμότητα, παρόλο που η πρόσβαση σε πληροφορίες, οι στατιστικές τεχνικές και γενικότερα η τεχνολογία είναι πολύ βελτιωμένες σε σχέση με το παρελθόν.

Αλλά από την άλλη, πόσο εύκολο είναι να “φτιάξεις” μια θεωρία; Κατά πόσο παρέχονται οι γνώσεις και οι ευκαιρίες για κάτι το προοδευτικό, για κάτι που θα αλλάξει τον τρόπο σκέψης μερικών, θα προβληματίσει άλλους και θα δώσει το έναυσμα για να ξεκινήσει κάτι που μόνο πρόοδο μπορεί να προσφέρει; Αρκετές(θέλω να πιστεύω). Το βέβαιο είναι ότι κανείς δε μπαίνει στον κόπο να ψάξει και γενικότερα να ασχοληθεί…

…που να μπλέκεις τώρα… Σωστά δε τα λέω;

Γιατί σε εμάς; Γιατί τώρα;

Από τη στιγμή που έγινε γνωστό ότι βρισκόμαστε σε κρίση(κάποιος μπορεί να πει ότι είμαστε ήδη σε κρίση εδώ και καμιά 30αριά χρόνια), σίγουρα όλοι θέσαμε δύο σπουδαία ερωτήματα. Πρώτον: “Γιατί η κρίση να τύχει σε εμάς, λες και δεν είχαμε άλλα προβλήματα” και δεύτερον: “Γιατί τώρα;”.

Ίσως ακουστεί σε πολλούς λίγο ανάρμοστο, αλλά ως (εν δυνάμει)οικονομολόγος, το διασκεδάζω αφάνταστα. Όχι με τον πόνο και τη δυστυχία του κάθε πολίτη που κοιτάει εάν θα καταφέρει να ζήσει αξιοπρεπώς και αύριο. Αλλά με την πολιτική εξουσία που επιτέλους θα πρέπει να αναλάβει δράση. Μια εξουσία που αναγκάζεται-την αναγκάζουν να περιορίσει -για μια φορά- το προσωπικό της όφελος.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν ανάποδα:

Σε γενικές γραμμές, θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό που μου δίνεται η δυνατότητα να ζήσω μια κρίση. Να δω ποίες είναι οι περίφημες αποτελεσματικές στρατηγικές που θα κρατήσουν τις επιχειρήσεις ζωντανές. Να μάθω από αυτή και να καταλάβω στην πράξη, πόσο μια επιστήμη και πώς μερικοί άνθρωποι μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις όχι εκατομμυρίων ατόμων, αλλά ολόκληρων χωρών. Το τώρα είναι απλά η καλύτερη στιγμή.

Μια στιγμή όπου ολόκληρος ο κόσμος προσπαθεί να ορθοποδήσει, συνεπώς όποια και εαν είναι τα δύσκολα μέτρα που θα εφαρμοστούν, δε θα μας κρατήσουν τόσο πίσω σε ανάπτυξη, σε σχέση πάντα με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Μια στιγμή που αργά ή γρήγορα θα ερχόταν και στην “τέλεια” Ελλάδα, αρκεί να βρισκόταν το κατάλληλο υπόβαθρο για να στηριχτεί. Και να που βρέθηκε.

Η απάντηση στο “γιατί σε εμάς” είναι: “και γιατί όχι σε εμάς;” ή “και πολύ άργησε”. Ίσως μας χρειαζόταν ένα γερό σκούντημα για να ξυπνήσουμε από τον “τέλειο κόσμο” όπου ζούσαμε. Να καταλάβουμε που πραγματικά βρισκόμαστε και να επαναπροσδιορίσουμε εάν εκεί που θέλουμε να πάμε, μπορούμε να πάμε ή πρέπει να πάμε.

Προσωπικά θεωρώ ότι πρέπει αυτή την ύφεση να τη δούμε ως δώρο. Ένα δώρο που θα μας κάνει ισχυρότερους, αποφασιστικότερους και αποτελεσματικότερους. Που θα μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε ένα σύστημα προστασίας, για να αποτρέψουμε την επανάληψη τέτοιων κρίσεων στο μέλλον.

Αλλά και πάλι. Εάν αποτρέψουμε μελλοντικές κρίσεις, με τι θα διασκεδάζουν οι επόμενοι οικονομολόγοι;

Η χρηματοδότηση βρίσκεται “μέσα μας”!!!

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, σίγουρα θα συμφωνήσουν μαζί μου. Οι υπόλοιποι πιστεύω ότι θα βρουν κάποια σημεία ιδιαίτερα ενδιαφέρον(εν ο λίγης, πάλι θα συμφωνήσουν μαζί μου).

Οι εποχές που διανύουμε(και αυτές βέβαια που ακολουθούν) προβλέπονται ιδιαίτερα δύσκολες για όλους(ίσως περισσότερο για αυτούς με χαμηλότερα εισοδήματα). Οι καταστάσεις απαιτούν όχι μόνο δραστικά, αλλά πάνω από όλα ριζοσπαστικά μέτρα. Όλοι μας ψάχνουμε πρωτότυπους τρόπους χρηματοδότησης. Τρόπους, οι οποίοι θα προσφέρουν μια ανάσα στην οικονομία και από την άλλη δε θα τους πληρώνουμε αιώνια.

Σε αυτό το σημείο, πολλοί θα αρχίσουν να πιστεύουν ότι τους κάνω πλάκα. Ότι εάν υπήρχε έστω ένας μικρός τρόπος να ανασάνουμε(οικονομικά), τα “μεγάλα κεφάλια” θα τον είχαν βρει ήδη. Ή μήπως όχι;; Εάν τον έχουν βρει, γιατί δεν τον εφαρμόζουν;

Ας σκεφτεί κάποιος, για παράδειγμα, την επιβολή ενός φόρου κυκλοφοριακής συμφόρησης ή την επιβολή ενός φόρου ρύπανσης, μόλυνσης των υδάτων, φόρος χρήσης των ραδιοκυμάτων, κ.α.

Ας πάρουμε την περίπτωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Έστω ότι υπήρχε μια συσκευή εγκατεστημένη σε κάποιο κεντρικό σημείο λίγο πριν το κέντρο της Αθήνας(λόγου χάρη), η οποία θα μέτραγε ποια οχήματα μπήκαν στο κέντρο και πόση ώρα έμειναν εκεί. Ύστερα θα ερχόταν αναλυτικός λογαριασμός με το ανάλογο παράβολο.

Ελπίζω να υπάρχουν πολλοί που να μην έχουν πεθάνει (ακόμη)στα γέλια.

Εάν μπορούσε να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο, πόσοι από εμάς δε θα επιλέγαμε να χρησιμοποιήσουμε τα μέσα μαζικής μεταφοράς κάθε φορά που θα θέλαμε να πάμε σε κάποιο πολύ κεντρικό σημείο της πόλης μας; Δε θα εξοικονομούσαμε πολύτιμο χρόνο για να πάμε στη δουλειά μας; Δε θα μειωνόταν σημαντικά η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα; Δε αυξάνονταν τα δημόσια έσοδα;

Η απάντηση σε όλα αυτά είναι ένα μεγάλο και απλούστατο ΝΑΙ

Η εξοικονόμηση χρόνου θα ισοδυναμούσε με μια μείωση του φόρου σε αυτούς που επιλέγουν να μην οδηγήσουν μέσα στα επιλεγμένα όρια. Από την άλλη μεριά, αυτοί που θα πλήρωναν θα κέρδιζαν πολύ περισσότερα με τον να είναι στη δουλειά τους στην ώρα τους και με το ότι με το ίδιο ωράριο εργασίας θα απέδιδαν περισσότερη και αποτελεσματικότερη εργασία. Συνεπώς, όλοι θα ήταν ευχαριστημένοι(αύξηση της κοινωνικής ευημερίας).

Πολλοί θα γυρίσουν να ανταπαντήσουν: “αφού λοιπόν είναι τόσο απλό, γιατί δεν εφαρμόζεται;” Η πιο απλή απάντηση είναι ότι υπάρχουν τέτοια συμφέροντα, που οι ίδιες οι επιχειρήσεις δε θα το επιτρέψουν. Επίσης, μια τέτοια συσκευή θα ήταν ίσως λίγο δύσκολο να κατασκευαστεί και να χρησιμοποιηθεί σωστά, μιας και στο ελληνικό DNA υπάρχει η “πονηριά” και η νοοτροπία του “να κάνω αυτό που θέλω, χωρίς κανένα κόστος”.

Ανάλογες πολιτικές μπορούν να εφαρμοστούν και στα υπόλοιπα προαναφερόμενα προβλήματα.

Σίγουρα τα μέτρα αυτά δε θα μας σώσουν και ακόμη πιο σίγουρα δε θα έχουν βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Το συμπέρασμα είναι ότι λύσεις υπάρχουν. Το θέμα είναι κατά πόσο είναι εφικτές, τόσο από τεχνικής όσο και από κοινωνικό-οικονομικό-πολιτικής πλευράς, καθώς και πόσο διατεθειμένοι είμαστε να δεχθούμε μέτρα που θα αλλάξουν ριζικά όχι μόνο τη συμπεριφορά, αλλά πάνω από όλα τη νοοτροπία μας.

Γιατί μας πείραξε τόσο;;;

Τις τελευταίες μέρες έχει γίνει μεγάλος(εν μέρη δικαιολογημένος) ντόρος γύρω από το εξώφυλλο της γερμανικής έκδοσης του Focus. Σίγουρα οι συντάκτες του θα μπορούσαν να βρουν ένα πιο κομψό τρόπο για να εκφράσουν τις απόψεις τους και να περάσουν τα μηνύματα που θέλουν, αλλά γιατί μας πείραξε τόσο πολύ;;;

Ήταν άραγε το εξώφυλλο, το περιεχόμενο ή και τα δύο;;;

Αρχικά αυτό που με ξένισε περισσότερο ήταν το εξώφυλλο. Όχι τόσο η ίδια η χειρονομία, αλλά το ότι ένα “σοβαρό” περιοδικό δέχθηκε την εικόνα αυτή. Όσο για το περιεχόμενο, κατά βάθος όλοι μας γνωρίζουμε ότι ένα μέρος(ίσως πολύ μικρό) από αυτά που λέει είναι αλήθεια. Αλλά επειδή είμαστε και λίγο εγωιστές, το να στο “χτυπάνε” σίγουρα δεν είναι ότι πιο ευχάριστο.

Ένα είναι βέβαιο. Το σκοπό του τον πέτυχε. Προκάλεσε.

Κατάφερε να περάσει το μήνυμα πρώτα στους ίδιους τους Γερμανούς ότι εάν δεν έχουν στο μυαλό τους μόνο την εργασία και αρχίσουν να διαμαρτύρονται και να κάνουν απεργίες θα καταλήξουν όπως οι Έλληνες, οι οποίοι είναι τεμπέληδες και πολλά άλλα.

Από την άλλη, τα ελληνικά ΜΜΕ ευκαιρία βρήκαν να ασχοληθούν με οτιδήποτε άλλο εκτός από την ουσία του προβλήματος. Με μιας, όλοι ξεχάσαμε τα μπλόκα των αγροτών και τα αιτήματά τους, ότι τόσες μέρες ουσιαστική βοήθεια για την ελληνική οικονομία δεν έχει βρεθεί, με συνέπεια κάθε μέρα που περνά να βυθιζόμαστε όλο και βαθύτερα.

Συνεπώς, αντί να μας πειράξει η (ουσιαστική)απραξία της πολιτικής ηγεσίας, μας πείραξε τόσο πολύ ένα πρωτοσέλιδο, που πρέπει να αφιερώσουμε μια ολόκληρη εβδομάδα στην ανάλυση του πώς και το γιατί.

Ποιός “τρελός” θα μας δανείσει;;;

Σε αναζήτηση δανειστή έχουν επιδοθεί οι αξιωματούχοι της Ελληνικής οικονομίας, προκειμένου να βρουν τους απαραίτητους πόρους για την αποπληρωμή του δανείου. Μέρα με τη μέρα, όμως, η αναζήτηση αυτή καταλήγει σε φιάσκο, μιας και από ότι φαίνεται δεν έχουν απομείνει πολλοί “τρελοί” που θα ήταν διατεθειμένοι να δανείσουν το Ελληνικό Κράτος και αυτό επειδή η κατάσταση στην Ελλάδα είναι τόσο περίπλοκη, που ακόμη και οι πιο ριψοκίνδυνοι επενδυτές κάνουν πίσω.

Στην περίπτωση όπου η Ελλάδα δεν υπαγόταν στην ΕΕ, τα πράγματα θα ήταν πιο απλά. Η Κεντρική Τράπεζα θα αύξανε τη προσφορά χρήματος(απλά τυπώνοντας χρήματα) και όλα μια χαρά. Αλλά τώρα, μια αύξησης της προσφοράς θα οδηγούσε σε (πιθανή)αύξηση του πληθωρισμού σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης. Από την άλλη μεριά, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα μπορούσε να μειώσει τα επιτόκια, ώστε να ενισχυθούν οι επενδύσεις στην Ελλάδα. Αλλά και στην περίπτωση αυτή θα είχαμε πάλι πληθωρισμό. Σε γενικές γραμμές, η κατάσταση είναι λίγο περίπλοκη μιας και στη χώρα μας επικρατεί στασιμοπληθωρισμός.

Οπότε η νομισματική πολιτική δε φαίνεται να έχει αποτέλεσμα. Συνεπώς τί μένει(εκτός από το να κάνουμε το σταυρό μας);

Η δημοσιονομική πολιτική φαίνεται η μόνη αποτελεσματική λύση. Το θέμα είναι αν οι πολιτικοί είναι έτοιμοι να αναλάβουν το πολιτικό κόστος που συνεπάγεται η υιοθέτηση αυστηρών μέτρων. Πολλοί θα πουν ότι δεν έχουν άλλοι επιλογή. Αλλά, άπαξ και εφαρμόσουν τα μέτρα, ο ελληνικός λαός θα τους κουρέψει γουλί και θα τους κρεμάσει στο Σύνταγμα. Γιατί όταν ξεβολεύεται ο σύγχρονος Έλληνας, επαναστατεί.

Συνεπώς, “τρελοί” δεν είναι αυτοί που δε θέλουν να μας δανείσουν, αλλά εμείς(πολιτικοί και πολίτες) που έφεραν την Ελλάδα σε αυτή τη κατάσταση.

Η “αρτιότητα” της Οικονομικής Θεωρίας

Οποιοσδήποτε ασχοληθεί με την οικονομική θεωρία, σύντομα θα διαπιστώσει μια διαφορετική οπτική του κόσμου. Μια οπτική μέσα στην αρτιότητα. Έναν κόσμο, όπου όλα λειτουργούν άψογα, από τον απλό καταναλωτή, μέχρι το ίδιο το Κράτος. Όλα μέσα στην κοινωνία συνδέονται σε έναν άριστο κύκλο, όπου απώτερος σκοπός του είναι η κοινωνική ευημερία.

Εν τούτοις, ένα μόνο μικρό τμήμα αυτής της αρτιότητας αντιπροσωπεύει τη πραγματικότητα. Ο βασικός λόγος, κατά τη ταπεινή μου άποψη, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Όλα τα οικονομικά υποδείγματα στηρίζονται στην ορθολογικότητα των ανθρώπινων αποφάσεων. Όμως, οι ανθρώπινες ενέργειες, μόνο ορθολογικές δεν είναι. Ένας μεγάλος αριθμός παραγόντων(οικονομικοί, πολιτικοί, κοινωνικοί, τεχνολογικοί, κ.α.) τον έχουν κάνει απρόβλεπτο, σε σημείο και οι πιο λογικές αποφάσεις να τις μετατρέπει σε παραλογισμούς.

Κάλλιστα, λοιπόν, κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί πια η σημασία όλων αυτών των θεωριών-πορισμάτων; Η απάντηση ότι για να κατανοήσουμε κάτι πολύπλοκο, όπως είναι η λειτουργία μιας κοινωνίας, πρέπει να κατανοήσουμε πρώτα μια πιο απλή εκδοχή, ίσως να μην ισχύει απόλυτα. Ο λόγος είναι ότι το απλοϊκότερο μοντέλο, ίσως να μην ανταποκρίνεται στη πραγματικότητα.

Μια προσπάθεια για τη δημιουργία νέων, πιο ρεαλιστικών θεωριών έχει γίνει από τη βιομηχανική οικονομική. Όμως, αυτή καλύπτει ένα συγκεκριμένο εύρος και όχι ολόκληρη την οικονομία μιας κοινωνίας. Παρόμοιες ενέργειες θα πρέπει να γίνουν και για τους υπόλοιπους τομείς. Διότι από τη μια μεριά, δεν είναι συνετό να απορρίπτουμε θεμελιώδεις θεωρίες, που έχουν συμβάλλει στην εξέλιξη του ίδιου του ανθρώπου και του τρόπου ζωής. Αλλά και από την άλλη, το να μένουμε πίσω, όχι μόνο σε αντιλήψεις, αλλά και σε τρόπους εξέτασης και αντιμετώπισης των διάφορων οικονομικών φαινομένων, σε σχέση με την τρομακτική γρήγορη εξέλιξη των δεδομένων, ιδιαίτερα των τεχνολογικών, σίγουρα θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στο μέλλον, τόσο στην οικονομία, όσο και στη κοινωνία γενικότερα.

Οι πιο βαρετοί άνθρωποι του κόσμου

Αν κάνεις μια δημοσκόπηση για το ποίοι θεωρούνται οι πιο βαρετοί άνθρωποι, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων θα απαντήσει μένα στόμα και μια φωνή:”Οι οικονομολόγοι”!

Είναι αλήθεια, ότι κάπου στο βάθος έχουν ένα μικρό δίκιο…

Ίσως επειδή η ίδια η οικονομία, έτσι όπως την έχουν καταντήσει, είναι βαρετή. Ίσως πάλι, επειδή ο τρόπος που παρουσιάζουν οι οικονομολόγοι τις θεωρίες τους, με την έντονη ορολογία και τις μακροσκελείς στατιστικές αναλύσεις, κάθε άλλο παρά κατατοπιστικοί γίνονται στον απλό πολίτη.

Ίσως, επειδή πολλές φορές, ούτε οι ίδιοι είναι σε θέση να κατανοήσουν πλήρως πώς και γιατί δημιουργήθηκαν και στη συνέχεια εξελίχθηκαν κάποια φαινόμενα. Το πώς δηλαδή πράγματα που μαθαίνουμε στο πανεπιστήμιο και τα οποία πολλές φορές μας υποδυκνύουν τη λύση, γιατί δε “λειτουργούν” στον πραγματικό κόσμο.

Ίσως πάλι, να είμαστε βαρετοί γιατί τα αποτελέσματα των θεωρειών-πορισμάτων έχουν μακροχρόνιο χαρακτήρα, παρά βραχυχρόνιο. Δηλαδή, βραχυχρόνια μπορεί να έχουμε κάποια μικρο προβληματάκια, αλλά μακροχρόνια όλα θα είναι OK.

Μόνο που όπως έλεγε και ο Keynes:”Μακροχρόνια όλοι θα πεθάνουμε” !!!